Grenswaarde vol dilemma’s per 2018

De Gezondheidsraad en de SER-commissie grenswaarden brachten onlangs adviezen uit over grenswaarden voor enkele allergenen. Daar kunnen de arboprofessionals, arbeidshygiënisten voorop, hun voordeel mee doen. Grondslag is een nieuwe insteek in het Nederlands grenswaardestelsel. Waar gaat het om? Is dit een breuk met het terughoudende overheidsbeleid in stellen van grenswaarden?

Geen drempelwaarde

Het proefschrift van Houba in 1995 bewees de gezondheidsrisico’s van het werken met een (tot dan vaak) alledaagse geachte stof als meelstof. Blootstelling aan deze en andere allergenen werkt sensibilisatie in de hand. Eenmaal overgevoelig geworden zal de werkende klachten krijgen en mogelijk astma ontwikkelen. De jaarincidentie van beroepsastma werd geschat op tenminste 500 gevallen. Meer dan de helft van die mensen heeft jaren na het beëindigen van de blootstelling nog astmatische klachten, die dan ook chronisch kunnen worden. Er was geen ‘veilige drempelwaarde’, de toenmalige SER-commissie bereikte in 2005 geen akkoord over een grenswaarde. Ze vroeg om een advies van de Gezondheidsraad over allergenen in den brede. Dat kwam er in 2008 met het jaar daarop een SER-advies. Toen lag de complexiteit van de materie volledig op tafel. Bij wijze van voorbeeld bevat het staatje cijfers rond meelstof.

tabel

Extra risico beperken

Vanwege het ontbreken van een drempelwaarde bepleitte de SER in 2009 niet met zoveel woorden een risicobenadering. Ze wilde grenswaarden zodanig dat het extra risico op sensibilisatie door blootstelling in werk beperkt blijft tot 1% boven dat voor de algemene bevolking. Als daarin bijvoorbeeld 2% gesensibiliseerd raakt voor een stof, betekent de geaccepteerde “1% extra” dat het in een werkomgeving met blootstelling aan dat allergeen geaccepteerd is als niet 2, maar 3 op 100 mensen gesensibiliseerd raken. Hierin is zichtbaar een analogie met de systematiek van grenswaarden carcinogenen, maar met veel minder strenge getallen.

De rest is geschiedenis, dat ziet u in het staatje. In de SER in december 2016 verenigden partijen zich na een haalbaarheidstoets op het tienvoudige van het uitgangspunt, in te voeren na 12 maanden. De SER-commissie zegt dit “.. als een grote stap vooruit te beschouwen in vergelijking met de huidige situatie, waarin een wettelijke grenswaarde voor meelstof ontbreekt.” Zoals gewoonlijk is er voor werkgevers die hieraan (nog) niet kunnen voldoen de mogelijkheid van een plan van aanpak: met opgave van de termijn dat het wél haalbaar is en bescherming in de tussenliggende periode. Die soepelheid is hard nodig, sectoren zullen het dubbele moeten bereiken van de opbrengst van het arboconvenant meelstof. Over vier jaar wil de SER kijken of de geadviseerde grenswaarde verder omlaag kan.

Inspirerend?
Het ministerie zal de door de SER geadviseerde waarde waarschijnlijk wel overnemen in bijlage XIII van de arboregeling, dan geldt dit als wettelijk. De Gezondheidsraad heeft tevens adviezen over alfa-amylase en tarwemeelstof, in 2018 geeft hij advies over isocyanaten. Ook daarbij is een grote kloof te verwachten tussen de wenselijkheid van “1% extra” en het haalbare. (Enkele Europese landen hebben grenswaarden, minder strikt dan deze.) De tijd zal moeten leren of deze grenswaarde iets aan uw instrumentarium toevoegt, of branches en bedrijven erdoor gemotiveerd worden.

Geen precedent
Afgezien van CMR-stoffen, zijn er in geen jaren nieuwe wettelijke grenswaarden gesteld. Met de arbowetswijziging van 2007 waren zelfs vele toenmalige MAC-waarden afgeschaft. Dit voor meer verantwoordelijkheid van sociale partners, in arbocatalogi en anderszins. Waarom dan grenswaarden voor een aantal allergenen? Toenmalig Minister Donner schreef in 2009 aan de Kamer dat te willen “in aanvulling op het bestaande stelsel”. Om de FNV mee te krijgen voor verhoging van de AOW-leeftijd, waren de werkgevers in de SER eerder meegegaan in het werknemerspleidooi voor grenswaarden. De rest is geschiedenis, in het heden zit u met een grenswaarde die een “fictieve norm” is volgens een van de werkgeversorganisaties in de bakkerijsector. Liever werken ze met het gezondheidsbewakingssysteem in de bakkerij, met concreet haalbare normen en intensieve voorlichting. De arbeidshygiëne blijft weerbarstig en uitdagend!

Ton van Oostrum, zelfstandig expert en publicist.

 

Bronnen:
Eindmeting arboconvenant meelstof
http://www.blijmetstofvrij.nl/assets/images/2012-01/eindmeting_arboconvenant_grondstofallergie.pdf

SER Advies 16/09, December 2016, “Grenswaarde voor meelstof”​https://www.ser.nl/nl/~/media/db_adviezen/2010_2019/2016/grenswaarde-meelstof.ashx

Minister Donner over aanvulling op bestaande stelselhttps://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/documenten/kamerstukken/2009/09/21/aanbiedingsbrief-van-minister-donner-bij-het-ser-advies-inhaleerbare-allergenen