Werkgevers open over wetsschending ....

... maar bereiken vermoedelijk aanpassing regels

Sinds 25 mei 2018 is de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) in werking. Dit is Europese regelgeving over privacy, die als Verordening directe werking heeft in de EU-lidstaten. Nederland heeft vorig jaar een alleen ‘technische’ uitvoeringswet-AVG vastgesteld. Toch was er veel debat. VNO-NCW en MKB-Nederland grepen het momentum aan om oude klachten opnieuw aan de orde te stellen. Dit betreft als eerste ‘de doorgeschoten privacy rond ziekmeldingen’: de strikte interpretatie van de toezichthouder Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Haar beleidsregel stelt dat de werkgever niet aan de ziek gemelde werknemer zou mogen vragen welk werk hij nog wel denkt aan te kunnen - een nog steeds niet helder opgeloste kwestie.

Alcohol- en drugstest

Het tweede hoofdpunt van de werkgeversorganisatie: het probleem bij bijvoorbeeld chemische of nucleaire installaties. Die werkgevers mogen hun werknemers geen alcohol- en drugstest laten ondergaan of (laten) vragen naar gebruik van versuffende medicijnen. De werkgevers zien daardoor gevaar voor de werkenden, omwonenden of zelfs voor de continuïteit van nutsvoorzieningen. Vervoerswetgeving (weg, spoor, luchtvaart) maakt steekproefsgewijs drugs- en alcoholtests bij personeel mogelijk. De AP verbiedt zulke tests elders bij ontbreken van expliciete wetgeving. In de Tweede Kamer beloofde minister Dekker (Rechtsbescherming) aandacht voor deze en andere knelpunten, en overleg met werkgevers. Die toonden zich tevreden, ook omdat het eerste jaar de AP terughoudend zou zijn met handhaving, zeker in het mkb. De Kamer had vrijwel unaniem een motie aangenomen over voorlichting en hulp door de AP, “onverlet haar handhavingstaak inzake bewuste schendingen.”

‘Verzoek van werkgevers’

Midden maart 2019 bracht de Autoriteit, zonder merkbare aanleiding, een nieuwsbericht: testen op alcohol, drugs of geneesmiddelen tijdens werktijd mag alleen met een wettelijke regeling. Als nu werkgevers “.. toch dergelijke tests uitvoeren, overtreden zij de privacyregels. .. De AP kan zich goed voorstellen dat bedrijven .. een verzoek indienen bij de wetgever om de wettelijke mogelijkheden op dit gebied te onderzoeken.”

Dat verzoek van werkgevers kwam er, goed geregisseerd. De Tweede Kamer kreeg in mei 2019 een brief, de leden en media werden geïnformeerd over “aanzienlijke percentages” werknemers met - blijkens “spontane controles”- alcohol en drugs in hun lichaam. De NOS had al eerder een rondgang gemaakt bij bedrijven zoals in de Botlek. Het 8-uur journaal van 23 mei meldde dat tests heel gebruikelijk zijn. Een geïnterviewde woordvoerder van werkgevers stelde dat ze bewust veiligheid voor laten gaan op privacy.

VVD-er Aartsen riep vervolgens Staatssecretaris Van Ark op voor het vragenuurtje in de Tweede Kamer, op 28 mei. Hij gebruikte letterlijk bewoordingen uit de berichtgeving van de werkgeversorganisaties. De VVD-bewindsvrouw gaf aan dat ze het dilemma privacy - veiligheid snapt. Ze wil nog voor de zomer in gesprek met vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers over het afnemen van alcohol- en drugstesten. Ze bekijkt de mogelijkheid van aanpassing van de regels, en verwacht na de zomer de Tweede Kamer te informeren.

Impact voor arbeidshygiënisten én andere arboprofessionals

De actie van de werkgevers en nu ook politiek, heeft betekenis voor arbeidshygiënisten. Nogal wat van hen werken in chemie of zijn anderszins werkzaam met grootschalige chemische of nucleaire processen. Ze moeten kunnen vertrouwen op alertie van operators.

Opmerkelijk is dat de werkgeversorganisaties - ten opzichte van een jaar geleden - kennelijk nog meer werknemers onder een testregime willen brengen. De column waarmee hun offensief nu opende, noemt helikopterpiloten op een offshore platform, medewerkers in energiecentrales, glazenwassers, mensen in de zorg. “Er hoeft er onder hen maar één persoon onder invloed op het werk te verschijnen, en dat kan desastreuze gevolgen hebben ..”.

Een vraag is hoe testen op middelengebruik van werknemers zich verhoudt tot de arbeidshygiënische strategie. Zijn andere maatregelen eerst aangewezen? Goede sfeer, een leidinggevende die zijn mensen kent, een vertrouwenspersoon bij wie vermoedens over verslaving/misbruik van een collega te melden zijn?

Werkgeversorganisaties over tests, 22 mei 2019

AP 15 maart 2019 over tests