Werkgevers: werknemers soms testen op alcohol, drugs en medicijnen

Er was onlangs veel te doen over privacy van de verzuimende werknemer. Werkgevers vinden de interpretatie van de Autoriteit Persoonsgegevens van de privacywetgeving knellend. De organisaties VNO-NCW en MKB-Nederland schreven dat 6 maart aan de Tweede Kamer. Die boog zich over de U-AVG, de Uitvoeringswet (Europese) Algemene Verordening Gegevensbescherming. Door een interview in Trouw van 13 maart ontstond de indruk dat werkgevers de verplichte inschakeling van de bedrijfsartsen na zes weken verzuim te snel zouden vinden. Gevolg: verontwaardigde bedrijfsartsen, twee keer correcties in de krant, een woedende FNV-vicevoorzitter Kitty Jong: ‘de zieke werknemer is aan de wolven overgeleverd’.

Het offensief van de werkgevers bevat ook een punt van betekenis voor een grote groep arbeidshygiënisten: de collega’s in de sector chemie of anderszins werkzaam met grootschalige chemische of nucleaire processen. Ze moeten kunnen vertrouwen op alertie van operators. De werkgeversbrief aan de Kamer: “Werkgevers -bijvoorbeeld bij chemische of nucleaire installaties -mogen van AP hun werknemers niet toetsen via een alcohol- en drugstest of vragen naar gebruik van versuffende medicijnen. Dat levert potentieel gevaarlijke situaties op voor medewerknemers, omwonenden of zelfs voor de continuïteit van nutsvoorzieningen; AP stelt dat dit verboden is, omdat de wet niet expliciet stelt dat het wél mag. Dit wél mogelijk maken behoeft dus concrete wetswijziging.”

Moeten arbeidshygiënisten overwegen een standpunt in te nemen à la de werkgeversorganisaties?

In principe niet testen
De Nederlandse Grondwet beschermt onder meer de “integriteit van het menselijk lichaam”. Mensen beslissen zelf over “medisch invasieve ingrepen”. Dat betreft alles wat ingrijpt op het lichaam of uitscheidingen: messen, naalden, pillen, afnemen van en onderzoek op bloed, urine, ademlucht etc. Een test gaat tegen die integriteit in. Het mag dus alleen als dat bij wet is bepaald.

Voor het overige komt de Autoriteit Persoonsgegevens in het geding. De uitkomst van zo’n test is een gezondheidsgegeven, verwerking daarvan door de werkgever vraagt ontheffing door die AP. Die beperkt testen tot daar waar ze grond vinden in een specifieke bevoegdheid in de wet, zoals in

de Luchtvaartwet of in de Spoorwegwet. In die sectoren hebben werkgevers een wettelijke zorgplicht en een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor veiligheid van iedereen. Dat rechtvaardigt controle op daarvoor verantwoordelijke werknemers.

Indien een werkgever zou testen, gelden velerlei bijkomende eisen, zoals duidelijkheid vooraf over:

  • frequentie, intensiteit (steekproefsgewijs, op vaste momenten of alleen bij verdenking)
  • aard (blaastest, urinetest etc.)
  • instemming van de werknemer indien er geen plicht is
  • instemming van de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.

Indien er geen plicht is, kan de werkgever weigering van een test niet sanctioneren. De rechtspraktijk wijst echter óók uit dat kantonrechters verschillend oordelen over (ontslag)maatregelen van werkgevers tegen werknemers ‘onder invloed’.

Opletpunt
De organisaties van werkgevers bepleitten bij de Tweede Kamer concrete aanpassingen in de U-AVG voor hun wens tot testen. De Kamer ging daar niet op in, het wetsvoorstel ligt inmiddels bij de Eerste Kamer. Die kan niets amenderen. De arbeidshygiënisten staan dus niet direct onder druk om een standpunt te overwegen over testen. Maar: de wet bevat een mogelijkheid voor nadere regeling bij Algemene Maatregel van Bestuur. De werkgevers hadden bepleit dat de wetgever die benut voor hun wensen wat betreft de afweging van privacy- en werkgeversbelangen, waarbij de AP nu volgens hen steeds “.. eenzijdig het privacybelang voorop stelt.” Minister en Kamer waren het erover eens dat allerlei openstaande punten opnieuw in debat moeten komen, in november. Dan kan deze discussie terugkeren. De werkgeversorganisaties gaan daar al van uit in hun nieuwsbericht over het Kamerdebat.

Ondertussen is de arbeidshygiënische strategie te doordenken wat betreft testen op middelengebruik van werknemers. Talloze andere maatregelen lijken eerst aangewezen: goede sfeer op het werk, een leidinggevende die zijn mensen kent, een vertrouwenspersoon bij wie werknemers vermoedens over verslaving/misbruik van een collega kunnen melden. Ook een optie is de borrels op het werk alcoholvrij te maken. Of gaat voorbeeldwerking de arbeidshygiënisten te ver?

Ton van Oostrum

 

Persbericht werkgeversorganisaties, https://www.vno-ncw.nl/nieuws/werkgevers-de-knel-door-privacywet

Brief aan kamercommissies, https://www.vno-ncw.nl/brieven-en-commentaren/werkgevers-verantwoordelijkheden-beperkt-door-autoriteit-persoonsgegevens

Brochure, https://www.vno-ncw.nl/sites/default/files/een_knellend_probleem.pdf

Afsluitend nieuwsbericht werkgeversorganisaties, https://www.vno-ncw.nl/nieuws/ondernemers-overwegend-tevreden-met-aanpassingen-privacywet